08
Eylül

Kentsel Dönüşüme Fantastik yaklaşımlar...

08 Eylül 2016 Yazar: Aykırı Akademi

 

KENT KÜLTÜRÜ – AYKIRI AKADEMİ

İstanbul’da kentsel dönüşüm adı altında yapılan ‘daha da çirkinleşme operasyonu’na karşı fantastik yaklaşımlar edinmenizi sağlayacak üç kent projesinden bahsetmek istiyoruz.

Ve soruyoruz: Yaşadığımız garabet kentsel dönüşümse bu nedir? Gerçek kentsel dönüşüm hangisidir?

 

Bir mavi büyü: Chefchaouen (Şafşavan)

Her bir yanı masmavi bir köy. Taksilerinden, otobüs duraklarına, camilerinden, bakkallarına, çeşmelerinden  duvarlarına kadar her yanı masmavi... Fas denilince akla gelen çöl renklerinin aksine sanki Akdeniz’de bir tatil kasabası...

Chefchaouen’de – diğer adıyla Mavi Şehir’de - ;1930’lu yıllarda başlayarak şehrin duvarlarının maviye boyanması, belki de çok uzak olduğu için pek çok kişinin  uğramayacağı bir dağ kasabasını Fas turizminin yıldızlarından biri yapmış...

Şehri maviye boyamak, İspanyol Musevilerin buraya gelip başlatmış oldukları bir gelenek, Musevilikte mavi kutsal bir renk olarak kabul ediliyor. Günümüzde ise kentin dört bir tarafında satılan mavi pigmentle kent sakinleri;  evlerini, balkonlarını, kapılarını, merdivenlerini, gözünüzün alacağı her şeyi mavinin tonlarıyla boyamaya devam ediyor...

 

Brezilya Favela Projesi

Hollandalı iki sanatçı olan Jeroen Koolhas ve Dre Urhahn 2006 yılında Brezilya’da 'toplum tarafından yürütülen sanat müdahaleleri yaratma' fikrini geliştirdiler. İkili ‘gecekondulara sanat götürmeye’ karar vermişti.  

Bu fikre ilk olarak, Rio de Janeiro'nun büyük favela bölgelerinden biri olan Vila Cruzeiro kapılarını açtı.

Bu arada kısa bir bilgi verelim. Brezilya’daki gecekondu mahallelerine favela deniyor. Daha çok kentsel bölgelerde yer alan favelalar,  ilk kez 19. yüzyılın sonlarına doğru kalacak yerleri olmayan askerler tarafından inşa edilmiş. Brezilya tarihindeki ilk favelalar inşa edilmeden önce genel politikalar fakir halkı şehirlerden uzaklaştırılması ve kırsal kesimde yaşamaya zorlamak için yapılmış. Ancak kırsal kesimlerden iş bulmak amacıyla şehirlere göçün 1970’li yıllarda hız kazanmasıyla bugünkü kentsel favelalar ortaya çıkmış. Şehirlerde iş bulamayan ve kalacak yeri olmayanlar favelalara yerleşmişler.

Konumuza dönecek olursak, 2007 yılında 150m²'lik bir yüzeye; uçurtma uçuran bir çocuk resmedildi. Mahallenin gençlerinin yardımıyla ilk proje hayata geçirildi.

Daha sonraki yıl, bölgeyi yağmurun neden olduğu çamur baskınlarından koruma amacıyla inşa edilen beton strüktür üzerindeki 2000 m²'lik alana, geleneksel Japon sanatından esinlenerek resim yapıldı.

Vila Cruzeiro'daki bu iki devasa duvar resminden sonra, "O Morro" 2010 yılında Santa Marta'da başladı. "O morro" favela ile eşanlamlı olarak kullanılan bir kelime.

Dre Urhahn ve Rem Koolhaas,  meydanı çevreleyen yamaçtaki evleri ve samba okulunu da içine alan bir tasarım oluşturmuşlardı. Renk dalgalarının sokağın üzerinde dolaştığı bu tasarım kolayca genişletilebilecek bir yapıya sahipti.

Sonuçta ortaya 34 evi aşan dev bir sanatsal çalışma çıktı. 7.000 metrekarelik gecekondu alanı adeta toplum için yeni bir sanat yapıtına dönüştürüldü.

Ortaya çıkan rengarenk görüntü sebebiyle bölge Praça Cantão olarak adlandırıldı, CNN’de dünyanın en renkli on lokasyonundan biri olarak gösterildi.

İlk başta Hollanda Kültür Bakanlığı’nın maddi katkısıyla başlayan favela projeleri artık tamamen bağışlarla sürdürülüyor. Mahalleleri boyamak için gereken boya, merdiven, fırça ve hatta çalışanların öğle yemekleri bile bu bağışlarla alınıyor.

 

Palmitas: Meksika’daki Gökkuşağı Mahallesi

Sokak sanatçılarından oluşan Germen Crew adlı bir grup, Palmitas mahallesindeki evleri, gökkuşağı renkleri ile grafiti tarzında boyayarak; kentsel dönüşümdeki bu fantastik yaklaşıma dahil oldu.

Mahallenin evleri önce beyaza, ardından gökkuşağı renklerine boyandı. Proje kapsamında toplam 20.000 m2'lik alan renklendirildi, 209 evin ön cephesi duvar resimleri ve grafitiler ile süslendi. Proje yoğun bir çalışmanın ardından 5 ayda tamamlandı.

Hem yerel yetkililerin hem de merkezi idarenin desteği ile tamamlanan bu projede, mahalle sakinleri de sanatçılarla birlikte aktif olarak çalışmalara katıldılar. Proje 452 aile ile 1.802 kişinin hayatına dokundu. Alınan raporlara göre, bu proje ile görsel ve sosyal dönüşüm, dönemsel iş imkanı sağlamanın yanı sıra;çevre bölgelerde şiddetin ve suç oranlarının azalması sağlanmış görünüyor.

 

Gecekondu Mahallelerinin Sanat Yapıtına dönüşmesi...

Brezilya’daki Favela Projesi, Meksika’daki Palmitas Mahallesi ve Fastaki Mavi Şehir fikri; bu kentlerin yapısal sorunlarını çözme iddiası taşımasa da basit hamlelerle  “kentsel dönüşüm” yapılabileceğini gösteriyor.

Bu çalışmalar kuşkusuz ki  tüm dünyaya “kentsel dönüşüm”ün ne kadar farklı şekillerde uygulanabileceğine dair ipucu veriyor.

Mahallelerin boyanmasındaki ilk amaç elbette yoksulların yaşadığı gecekondu mahallelerinin estetikten uzak görünüşünü dönüştürmek, içinde yaşayan insanların hayatını renklendirmekti.

Brezilya’daki projeyi başlatan Firmeza Vakfı amaçlarını “beklenmedik mekanlarda çarpıcı sanat eserlerinin yaratılmasını desteklemek, yerel halkla işbirliği yaparak onların sanatı ilham vermek, güzellik yaratmak, dikkat çekmek ve önyargılarla savaşmak için kullanmasını sağlamak” diye tanımlıyordu.

Toplumun dışladığı ve ötekileştirdiği mahallelerin renklerle donatılarak bir sanat eserine dönüşmesi, mahallelerin görsel olarak güzelleşmesi, yeni iş imkanlarının yaratılması, sosyal olarak farklı gruplar arasında yaratıcı ve sanatsal biçimde köprüler oluşturulması ve tüm bu alanların yeni çekim merkezi haline gelmesi,  bu mahallelerde yaşayan insanların da hayatlarının değişmesini sağladı. Bu mahallelerde yaşayan insanların hayata bakış açılarında ve kamu oyunda pozitif gelişmeler kaydedilmesine zemin hazırladı.

İnsanların daha önceden oturmak istemediği bu mahalleler birden turistlerin uğrak noktası haline dönüştü. Fas’taki Mavi Şehir, Brezilya’daki Favela Projesi ve Meksika’daki Palmitas mahallesi  örneklerinde olduğu gibi bu projelerin yan etkisi – temel sonuca dönüşerek – turizm geliri oluşturdu. Mavi Şehir’in boyanması gerçekleştirildikten sonraki 6 ay içinde  yaklaşık 100.000 turistin şehri ziyaret ettiği kaydediliyor.

 

Sizce gerçek kentsel dönüşüm hangisi?

Bu mu?

Yoksa bu mu?

 

 

 

 


Kaynak/Alıntı:

www.favelapainting.com

www.mimarizm.com

ww.weurbanist.com (Rainbow Connection: Huge Mural Spans 200 Houses on Hillside in Mexico)

www.weburbanist.com (All Azure: The Monochromatic City of Chefchaoen, Morocco)

BirGün Gazetesi, "Yoksul Mahallelerin Çehresini Değiştiren Sanatçılar", Onur Erdem

www.yolgunlukleri.net

 

 

 

 

Copyright © 2013 by Simurg Medya. Tüm Hakları Saklıdır.

elektrik malzemeleri