29
Haziran

Tezer Özlü üzerine samimi ve derinlemesine düşünmek, insanın kendine dürüst olması yolunda büyük bir adımdır.

29 Haziran 2014 Yazar: Senem Timuroğlu | Köşe adı: MEDUSA'NIN KAHKAHASI
Tüm Yazılar

 

Senem Timuroğlu

Tezer Özlü, burjuva ve ataerkil değerlere itiraz eden ve bu itirazını yaşamında deneyimleyen bir yazardı.  Sınıf mücadelesine olan inancı ise solcuların teoride tartıştıklarını kendi yaşamlarında uygulamadıklarını gördüğünde bitti.

Belki de o yüzden tüm mülkiyet ilişkilerini redderek yaşamını sahici sürdüren Hayalet Oğuz’u kendine en yakın dost bildi. Tezer Özlü, tüm yaşamını burjuva ahlakının şekillendirdiği ilişkileri, yaşam biçimlerini sorgulayarak geçirirken, aynı zamanda itirazını yaşamına içkin kılarak sahici bir var oluş gerçekleştirme yolculuğunu deneyimleyecekti. Yaşamın Ucuna Yolculuk, göstermelik, yüzeysel değerleri bırakıp gitmek, yaşamın en dürüst, en sahici yanına dokunabilmekti…

Kendi yaşamını var ederken bir kadın olarak sistemin dayattığı baskılara tosladığında, nasıl direndiğini, önüne serilen sınırları nasıl aşındırdığı, yıprattığı, zorladığını, bir yaşam etiği, bir yaşam biçimi önerisi olarak kendinden sonrakilere kalması adına canının, kanının son damlasına kadar yazacaktı.

Tezer Özlü üzerine düşünürken dönemi ve yakın dostlarını bilmek, onu anlamak için elzemdir.   Cesur var oluş yolculuğunda ve kurguladığı farklı yaşam etiğinde yalnız olmadığını, kadın dostlarının emeğinin büyük olduğunu söylemeliyiz.

50- 70 kuşağı kadın edebiyatı, kadınlar arası dayanışma, sırdaşlık ve güç kazanmanın sonucudur...  Sevim Burak, Sevgi Soysal, Leyla Erbil ve Tezer Özlü, birbirlerinin aynasında, birbirlerinden aldıkları güçle, birlikte düşünüp, tartıştılar.  Yaşama ve yazıya geçirdikleri bir etik kurarlar.

Bu kuşak, tek eşliliği, aşkı, evlilik kurumunu, aldatma ve kıskançlığı burjuva ve ataerkil ahlakın dışında sorgulamış ve yaşama geçirmiş kadınlardır. Bir feminist etik kurulmuştur. Bu etiğin belki de en önemli dayanağı kendine dürüst olan sahici yaşamlardır. Tezer Özlü gibi, Sevgi Soysal ve Sevim Burak da canlarının son damlasına kadar yaşamış, yazmış, yaşamlarının çok erken bir döneminde arkalarında yavrularını ve yapıtlarını bırakarak bu dünyadan yitip gitmişlerdir.

Bedelini yaşamı kısacık bir ömre sığdırmakla ödemişlerdir belki; ama yalan bir var oluş üzerine kurulu uzun bir ömür yaşamaktansa, sahici bir varoluşu kısacık yaşamak herhalde ruhlarına verebilecekleri en değerli ödül olmuştur.

Ruh ve bedenlerini, arzularını, kadın oluşlarını merkeze koyan,  ne istediklerini, neyi arzuladıklarını keşfedip, cesurca eyleme geçen,  ilişkilerde farklı ölçütler koyan, birbirlerini yargılamayan, tam tersi birbirlerine güç veren kadınlar...

Tezer Özlü, Sevgi Soysal’ın ölümünün ardından yazdığı  “Ölüm Bir Olay, Önemli Olan Sevgi’nin Güzellikleriydi” başlıklı yazısında bu paylaşıma dikkat çeker: “Yeni gelin” gittiğim Ankara’da aynı apartmanda oturuyorduk. Gecelerimiz çoğunlukla birlikte geçiyordu. Bana çok şeyler öğretti. “Bak şimdi yeni evlisin ama daha ne aşklar yaşayacaksın. Âşık oldukça güzelleşecek, gençleşeceksin” (26).

Kadınlıklarını keşfederlerken yalnız kalmayan bir kuşaktır…

Tezer Özlü,  Sevgi Soysal’ın ardından “bitmeyen kadınlığıyla sanki yüz çocuk doğurabilir, bin erkeği baştan çıkarabilirdi. Bence bu önemli bir nitelik” derken, Leyla Erbil de Tezer Özlü’nün ardından hemen hemen aynı tespiti yapacaktır: “Sevgi ya da Sanat Dünyasında” başlıklı yazısında “neredeyse hatır için bizden biri gibi yaşadı. Mümkün olsa dünyanın bütün erkekleriyle evlenip onları mutlu etmeye çalışacak, bütün insanları yaşlı, genç, çocuk, sakat, hastaları bağrına basıp emzirecekti” (17) diyecektir.

Simone de Beauvoir’ın kadının özgürleşmesinde koyduğu iki çıtayı keşfetmişlerdir: kadının cinselliğini özgürce deneyimlemesi ve ekonomik özgürlüğünün olması…

Tezer Özlü’nün kaçmak istediği kadınlık halleri Çocukluğun Soğuk Gecesi’nde büyükannesi Bunni’de gördüğü kadın yüzüdür. Sennur Sezer, Tezer Özlü’ye Armağan kitabında yer alan “Tezer Özlü’nün Dünyası” başlıklı yazısında şöyle tarif ediyor Bunni’yi: “Hep evin en zor, en istenmeyen işlerini yapan altmış yaşına varmış oğluna bile koruyucu olmak zorundaki Bunni.  Giyeceği iyi tek elbiseyi esirgeyen, kocası öldüğünden beri başka bir erkeği düşünmeyen en çok kendi cenaze törenini merak eden yaşlı kadın. Bir büyükanne. Kalabalık bir evde torunlarını yıkayarak, onlara kahvaltı hazırlayarak, herkes büyüyüp yanından ayrıldığında semt pazarına çıkarak yalnız yaşamayı başarabilen bir kadın. Hep evde kalmaya yazgılı gibi yaşayan bir Türk kadını. Ölümü bir silah gibi, özlediği insanları görebilmek için bir yol olarak kullanan bir kadın” (57)

Edebiyatta kadınlararası dayanışmanın şimdilik tek tanıklığı olan Tezer Özlü’nün, Leyla Erbil’e mektuplarında Tezer’in, kendi kadınlık biçimleriyle ilgili fikirlerinin izlerini süreriz, kendini kandıran, bilinçsiz kadınlardır itiraz ettiği. Mutluymuş gibi yapan ve kendisine dürüst olmayan kadınlar.

Kendine ve insanlara dürüsttür Tezer Özlü.  Dürüstlüğü, yalanlarla kurulu dünyasında toplumun değerlerinin üzerinde yarattığı ağır yükün altında suçluluk duygularıyla kıvranan  kadınlara el uzatır: “Biz ki ne çocuğuna, ne kocasına dayanamayan, kendi kendine dayanamayan kadınlarız” (31) derken Leyla Erbil’e,  annelik ve eşlik duygusuna yüklenen kutsiyetin altında ezilen ruhlara ferahlık verir.

Evliliğe tutsak edilmiş, durağan ve çürümeye yüz tutmuş beden ve ruhları sarsar.   Yaşanan riyakarlığı yüzlerine çarparak, onları rahatsız ederek, canlandırır. Korkak ve cansız insanlardan değildir…  Hem mektuplarda hem de Leyla Erbil’in evlilik kurumunu, kocaları, eşleri anlatacağı romanı Mektup Aşkları’nda Tezer Özlü’nün fikirlerinin belirdiği Sacide karakterinde düşüncelerinin izini sürebiliriz.

Mektuplarda “Bizler belki de kendi kendilerine yaşaması gereken, ama belki de toplumumuz buna el vermediği için evlilikler yapan kadınlarız..” (57) demiş,  Erden Kıral ile ilişkisini dürüstçe “Herkesle beni, aldattı, ben de onu herkesle aldattım. Benim boşanmam nedeniyle her şeyi rahatça konuşabildik, açıldık. Bu boşanma, ikimizin ilişkisini bir araya gelsek de gelmesek de her türlü yalandan arındırdı” (48) diye anlatmıştır.

Mektup Aşkları’nın Sacidesi ise “mutluymuş rolü yapan kadın, erkekten çoktur dünyamızda; çünkü erkekler gerçekten mutlu olduklarına kandırılmış olabilirler. Ben evli bir çift gördüğümde, acaba koca karısını kaç yıl sonra, kadın kocasını kaç yıl sonra aldatacak diye bakarım, biraz dayanıyorlarsa aralarına girer, iki saatte adamı alırım. Şimdiye kadar beni yalancı çıkaran kocaya rastlamadım” (143) demektedir. “Nasıl bir insan olduğumu bana anlattıran, yalan söylememe neden olan erkeklerden de nefret ederim. Kendini ve bütün yasaklarıyla hür dünyayı karşıma diken insanlardan intikam almadan duramam” (143) diyerek yaşamını üzerine kurduğu en büyük değerin dürüstlük olduğunu vurgulamıştır.

Tezer Özlü, edebiyat dünyasında tanımlandığı gibi ne gamlı ne de lirik bir prensestir. Döneminin toplumsal mücadelesi içinde yer almamış olması nedeniyle kendisine “prenses” denmişse şayet, onun bireysel mücadelesi toplumsal mücadele kadar hatta bazen ondan da daha değerlidir. Tezer Özlü, tam da 2. dalga feminizmin şiarı olan “özel olan politiktir” bakışıyla yaşamını kurmuştur. Çocukluğun Soğuk Geceleri’nde kahramanın kendisine verilen elektroşokun bitiminde “ölüyorum, devrimci mücadeleyi bensiz sürdürün” demesi bir tesadüf değildir elbet.

Solcuların toplumsal mücadeleyi teoride tartışmalarına rağmen, mülkiyete dayalı evlilikler yaparak burjuva değerlerini benimsemelerini,  en özgürlükçü erkeklerin ve kadınların riyakâr ilişkilerini,  çıkar ve para sözleşmesinin arkasında iyi eş ve anneyi oynayan, oysa kendini satan ve dilenen kadınlar ile geceleri başka kadınları düşünerek, gündüzleri iyi baba ve eş rolü yapan adamları lanetliyordu.

Tezer Özlü ruhunu ve bedenini politik mücadelenin alanı haline getirmişti. O, var oluşuyla politikti, teoride politik olanlara inat!

 

 

Senem Timuroğlu'nun diğer yazılarını okumak için;

Türk Edebiyatının Ayrıksı Kalemi Sevim Burak

Zabel Yesayan'ın Trajik Sonlanan Hayat Hikayesinin İzini Sürmek

"Bir Kere Eğemedim Şu Kadının Başını; Suat Derviş..."

Türk Edebiyatındaki İlk Kadın Sosyalist Şair; Yaşar Nezihe Bükülmez

Araftaki Kadın; Halide Edip

İlk Türk Kadın Romancı; Fatma Aliye

Türk Kadın Hareketinin En Önemli Aktivistlerinden Biri; Nezihe Muhiddin

Copyright © 2013 by Simurg Medya. Tüm Hakları Saklıdır.

elektrik malzemeleri