31
Ekim

Türk Edebiyatındaki İlk Kadın Sosyalist Şair; Yaşar Nezihe Bükülmez...

31 Ekim 2013 Yazar: Aykırı Akademi
Tüm Yazılar

 

...İşçi ailelerinden birinin kızı olan Yaşar Nezihe, Hanımlara Mahsus Gazete ve Kadınlar Dünyası dergilerinde yayınladığı şiirleriyle dikkati çekecektir. Kadınlar Dünyası ilk defa Müslüman kadınların peçesiz fotoğraflarını yayınlamaya başladığında fotoğrafı yayınlanan ilk Müslüman kadın olacaktır.  Türk edebiyatında ilk 1 Mayıs şiirini yazacak, ilk kadın sosyalist şair olarak ünlenecektir.

 

Senem Timuroğlu

Osmanlı kadınları kamusal alanda seslerini duyurmaya yayınladıkları dergiler vasıtasıyla başlayacaklardır. 1895-1908 yılları arasında en uzun süreli kadın dergisi olan Hanımlara Mahsus Gazete ve 1913-1921 yılları arasında yayınlanan Kadınlar Dünyası bu dönemin iki çarpıcı yayınıdır. Bu dergilerin okuyucu yelpazesi oldukça geniştir. Aristokrat ailelerin kızlarının yanında işçi sınıfından kadınlar da dergilere ilgi göstermekte, okuyucu mektupları göndermektedirler. İşte bu işçi ailelerinden birinin kızı olan Yaşar Nezihe, bu iki dergide yayınladığı şiirleriyle dikkati çekecektir; Kadınlar Dünyası ilk defa Müslüman kadınların peçesiz fotoğraflarını yayınlamaya başladığında fotoğrafı yayınlanan ilk Müslüman kadın olacaktır. Türk edebiyatında ilk 1 Mayıs şiirini yazacak, ilk kadın sosyalist şair olarak ünlenecektir.

Silivrikapı’da fakir bir ailenin kızı olarak dünyaya gelmiş, dere kenarında çeşitli otların tohumlarını toplayıp satarak kazandığı parayı, babasından gizli gittiği mahalle mektebinin hocasına vererek ancak bir yıl okuyabilmiş bir kadındır. Özel hocalardan konakta eğitim alma şansı olan diğer aydın Osmanlı kadınlarının aksine Yaşar Nezihe, aruzla şiir yazmayı kendi kendine öğrenmiştir. Yaşama tutunma gücünü şiir yazma tutkusunda bulmuştur; yaşamı boyunca yoksullukla çeşitli işlerde çalışarak mücadele ederken,  şiirleri önemli dergilerde yayınlanacak, iki şiir kitabı basılacak, 1923 yılının Mayıs ayında yayınladığı “1 Mayıs” şiiriyle tarihe adını yazdıracaktır.

Altı yaşında annesini kaybeden, beş çocuklu bir ailenin hayatta kalan tek kızıdır. Babası ve üç kere evlendiği kocalarının kendisine çektirdiği acılara rağmen Yaşar Nezihe yaşama sımsıkı tutunur ve kendini var etmekten hiçbir zaman vazgeçmez. Okula gittiği için babası tarafından evden kovulmuş, sonra da evlendirilmiştir. Kocası bir yıl sonra çocuğu olmuyor diye kendisini boşamıştır. İkinci evliliğinden üç çocuğu olur. Ancak ikinci eşi onu üç çocuğuyla bir başına bırakıp gider. Üçüncü kocasının ise evlendikten sonra iki eşi daha olduğunu öğrenecek ve boşanacaktır. Yaşamının en büyük acısı, imkânsızlığın yol açtığı bakımsızlıktan üç çocuğundan ikisini kaybetmiş olmasıdır. Yoksulluk ve açlığa dikiş dikerek, Darphane’de işçilik yaparak ve şiir yazarak dayanır. Hayatta kalan tek oğlunu okutmayı başarır.

Yaşamın tüm zorlukları içinde bir kadın işçi ve şair olarak özgürlük mücadelesine yalnızca kalemiyle değil, Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-i Nisvan (Kadınların Hukukunu Müdafaa Cemiyeti) ve Amele Cemiyetinde aktivist olarak da katılacaktır.

1920’lerde şiirleri sosyalist hareketin öncü dergisi Aydınlık’ta yayınlanır. 1923’te Aydınlık’ta yayınladığı “1 Mayıs” şiirinden sonra Amele Cemiyetinin üyesi olduğu ve Aydınlıkta yazdığı için evi aranır, gözaltına alınır ve yargılanır. Bu olaydan sonra inzivaya çekilerek sessizliğe gömülecektir.

1971 yılında öldüğünde ardında 1915 yılında yayınlanan Bir Deste Menekşe ve 1924 yılında yayınlanan Feryadlarım adlı şiir kitaplarını bırakır. Yaşamı erkek dünyasıyla mücadeleyle geçen Yaşar Nezihe’nin şiirlerinde kızgınlık ve öfke hakimdir; babasına, kocasına ve patronuna kızgınlığını dile getiren şiirlerdir bunlar. Yalnızca dört şiirinde yer alan sosyalist fikirlerden ve 1 Mayıs şiirinden dolayı eleştirmenler onu ilk kadın sosyalist şair olarak nitelendirmişlerse de Yaşar Nezihe’nin şiiri bu tanımla sınırlandırılamaz.

 

Senem Timuroğlu'nun diğer yazılarını okumak için;

Araftaki Kadın; Halide Edip

İlk Türk Kadın Romancı; Fatma Aliye

Türk Kadın Hareketinin En Önemli Aktivistlerinden Biri; Nezihe Muhiddin

 

Copyright © 2013 by Simurg Medya. Tüm Hakları Saklıdır.

elektrik malzemeleri